| Rhun
a’r Rhufeiniaid sydd gen i dan sylw yr wythnos
hon, a hynny mewn cyfres hanesyddol o fath gwahanol
iawn. Er ein bod yn hen gyfarwydd â chael ein
llethu gan gyfresi hanesyddol dibendraw am hanes Prydain
Fawr o safbwynt Lloegr – a hynny fel arfer ‘ar
ran’ y deyrnas honedig-unedig – mae’n
wych o beth i gael cyfres sy’n perthnasoli’r
hanes cynnar hwn o fewn cyd-destun Cymreig, gan ein
tywys yn ôl i gyfnod yr hen Brydain a’r
Brythoniaid.
Rhun
ap Iorwerth sydd wrth y llyw, yn cyflwyno’r deunydd
mewn modd awdurdodol ond ymlaciedig, fel athro hanes
ar ei awr ginio - gan ein hargyhoeddi’n llwyr
fod ganddo gymaint o ddiddordeb yn y pwnc ag sydd gan
ei sylwebyddion craff. Cafwyd cyflwyniad pwysig a lliwgar
i nifer o’n harwyr coll – fel Buddug a Caradog
– ac ymdrech i ateb nifer o gwestiynau dyrys ynghylch
agweddau ac arferion y Rhufeiniaid pwerus.
Strwythurwyd
y ddogfen yn hynod ofalus hefyd, gan roi naratif clir
i bob un rhaglen, gan wneud y pecyn yn un hynod afaelgar.
Cafwyd pob math o haenau gwahanol – â’r
rheiny wedi eu rhannu’n hafal rhwng sylwebaeth,
delweddau, ac ambell i ddehongliad dramatig. Ac er bod
dramateiddio deunydd hanesyddol fel arfer yn gallu edrych
yn amaturaidd, cafwyd cyfarwyddo gofalus fan hyn i sicrhau
eu bod yn taro’r nodyn cywir gyda’r golygfeydd
hanesyddol.
Ac
er ein bod eisioes yn gwybod sut mae’r stori’n
gorffen – mae’r rhaglen hon yn gofnod pwysig
o ddechrau ein hanes, gyda’r ffaith ein bod wedi
cael y cyfle i brofi hynny trwy ein hiaith a’n
golygfeydd ein hunain yn gam pwysig ymlaen, yn ogystal
ag yn ôl.
28/03/09
Mae
Mosgito, fel mae’r teitl yn awgrymu, yn un o’r
rhaglenni hynny sy’n sleifio i fyny ar rywun,
yn creu stwˆr uwch eich pen na fedrwch ei anwybyddu.
A’r wythnos hon, ces fy mrathu.
Er
‘mod i’n cofio gwylio rhai o’r penodau
cyntaf, a theimlo ei bod hi heb setlo fel cynhyrchiad
byw – roedd hi’n braf dychwelyd ati a gweld
fod ‘na ffocws ac egni pendant yno erbyn hyn,
gyda pob dim - o’r graffeg hynod fodern i’r
gerddoriaeth agoriadol pigog, yn cysylltu’n uniongyrchol
gyda phlant a phobl ifanc, ac yn cynnig rhywbeth gwahanol
eto i Uned 5 neu Ffeil. Yn y rhifyn arbennig ar gyfer
‘Comic Relief’ cafwyd ymdrech i daflu’r
rhwyd yn eang iawn, gan gynnig popeth o gomedi ysgafn
i chwaraeon, gan gynnwys hefyd eitem hwyliog am yr Eidal.
I’r pegwn arall, cawsom glywed am Sbectrwm, rhaglen
sy’n codi ymwybyddiaeth ymhlith plant, pobl ifanc
ac athrawon am gamdrin seicolegol – a’r
cyfan yn cael ei drosglwyddo mewn modd syml, heb fod
yn nawddoglyd.
A’r
peth pwysicaf oll am y rhaglen hon yw mai plant a phobl
ifanc sydd wrth y llyw. Er bod afiaith egnïol y
cyflwynwyr Ifan a Trystan yn greiddiol i lwyddiant y
rhaglen, mae’n braf mai plant (neu plant mawr,
fel Iwan John) yw’r gwesteion gan amlaf, a nhw,
hefyd, sy’n cyfrannu at nifer o’r eitemau,
fel yr eitem hyfryd gan Llion am y newyddiadurwr chwaraeon
Sean Fletcher.
A’r
cyfan oll yn fy argyhoeddi fod yr arlwy i blant yn parhau
i hedfan yn uwch o hyd – a’i bod hi’n
werth gwrando ar swnian y Mosgito prysur o bryd i’w
gilydd.
21/03/09
Dychwelodd
Côr Cymru i’r sgrin rai wythnosau’n
ôl bellach, yn ffrwd o liw a bywiogrwydd a nodau
persain. Cafwyd deuawd caboledig i lywio’r cyfan,
ar ffurf Heledd Cynwal a Morgan Jones, a hefyd ychwanegiadau
hyfryd gan y ‘beirniaid answyddogol’ sef
Elin Manahan Thomas a Gareth Glyn. Ond wrth gwrs, mae’n
rhaid hefyd wrth feirniaid ‘swyddogol’,
a’r rheiny’n rhai o safon – ac yn
anhysbys i’r rhan fwyaf ohonom. Dyma ragoriaeth
y gystadleuaeth yn ôl un arweinydd, fod modd parchu
niwtraliaeth y feirniadaeth derfynol, sy’n awgrymu
fod hyn yn rhywbeth anghyfarwydd i ni fel Cymry.
Ac
er mor safonol yw’r gystadleuaeth ei hun, gwelwyd
ychydig o newid naws o fewn y cynhyrchiad ers poblogrwydd
‘Last Choir Standing.’ Er mai ein syniad
ni oedd e gyntaf (am unwaith), gwnaed ymdrechion i arddel
tactegau’r sioe realaeth honno drwy greu tensiwn
a chynnwrf lled-hysterig cyn ac ar ôl bob perfformiad,
gyda’r cyflwynwyr yn gwthio’r meic i wynebau’r
arweinwyr ar bob cyfle, a chan annog y corau - boed
yn blant bach neu’n oedolion - i sgrechian nerth
eu pennau wrth i’r camerâu agosáu.
Ond
yr hyn sy’n ddoniol am y sbloets yw bod cynifer
o’r arweinyddion, wrth reddf, yn bobl sydd yn
ymwrthod â’r fath sylw. Mae mwy nag un arweinydd
wedi gwawdio’n gynnil ymdrechion y cwmni teledu
i’w portreadu fel cythreuliaid canu, a hynny trwy
wenu’n gynnil trwy’r sgript a osodwyd iddyn
nhw. Mae ‘na rhai eraill, serch hynny, sy’n
fwy na pharod i chwarae’r rhan fel tasen nhw’n
mynd am glyweliad i fod yn ddihiryn ym mhanto Felin-fach.
Ac yn arwyddocaol-ddigon, y rhai sy’n methu’r
clyweliad hwnnw yw’r rhai sy’n ennill y
gystadleuaeth!
14/03/09
Ers
rhai blynyddoedd bellach, fe fu ymdrechion i drawsnewid
delwedd Cân i Gymru er mwyn apelio at gynulleidfa
ehangach. Cafwyd pob math o arbrofi gyda’r fformat
– categorïau, panelwyr, chwarae byw, rhannu
canran pleidleisiau – ac yn raddol bach gwelwyd
un datblygiad arwyddocaol - sef bod y gân orau
bellach yn dod i’r brig.
Ond
y flwyddyn hon, roedd hi fel petaen ni nôl yn
y dechrau. Roedd agenda’r panel o geisio chwalu
rhagfarnau eisioes yn hen-ffasiwn, wrth ystyried y camau
breision a wnaed gan y rhaglen dros y blynyddoedd diwethaf.
Cafodd y cyfansoddwyr safonol Al Lewis a Lowri Evans,
er enghraifft, gyfle gan y gystadleuaeth hon yn ddiweddar,
er iddynt gael eu hanwybyddu yn y gorffennol.
Ac
os newydd-deb oedd y nod, yna roedd hi’n eironig
fod y rhaglen yn efelychu syniadau treuliedig X-Factor,
wrth fynnu cael sylwadau ar ôl pob cân (gyda
Owen Powell yn llywio’r cyfan fel pe bai’n
cynnal seminar gyda grwˆp o fyfyrwyr chweched dosbarth),
a chan arddel hefyd y seibiau mawr dramatig cyn cyhoeddi’r
enwau’r enillwyr. Ac roedd hi’n amlwg fod
hyd yn oed y cyfweliadau wedi eu cynllunio o flaen llaw,
rhywbeth a ddaeth i’r amlwg wrth i Rhydian Roberts
rhoi braw i Sarra Elgan wrth wneud sylw chwareus am
ei beichiogrwydd. “Doedd hwnna ddim yn yr ymarfer!”
meddai hi wrth y camera, fel ‘tasai’r syniad
o ddweud rhywbeth gwreiddiol yn arwydd o amhroffesiynoldeb.
Yn
fwy eironig byth, wedi’r holl sbloets a’r
‘abrofi’ honedig, roedd y gân fuddugol
yn swnio’n fwy ‘Cân i Gymru’
nag un o ganeuon y tair blynedd diwethaf. Ond o leiaf
roedd ganddi deitl addas ar gyfer yr achlysur. Gofidiau.
07/03/09
Ers
misoedd bellach, dwi ‘di teimlo fod ‘na
rywbeth ar goll ar ein sianel. I ddechrau, ro’n
i’n amau mai comedi oedd e, wrth ystyried natur
leddf ein dramâu a’n hoperâu sebon
y dyddiau ‘ma. Prin hanner awr o gomedi ry’n
ni’n ei gael ers diflaniad Con Passoniate - a
hynny ar ffurf rhaglen Tudur Owen o’r Doc, sydd,
i fod yn deg, wedi gwella’n sylweddol dros yr
wythnosau diwethaf, ac wedi llenwi bwlch adloniant ysgafn
yn effeithiol dros ben. Ond dyw hi ddim yn deg fod yn
rhaid i’r rhaglen hon gario holl faich ein hanghenion
comedïol, chwaith.
Wrth
bori trwy wefan newydd ITV Cymru yn ddiweddar, mi ddois
ar draws dau glip o archif HTV Cymru, ac un o’r
rheiny oedd rhifyn Nadolig arbennig o raglen Caryl Parry
Jones o’r 80au. A dyna pryd y sylweddolais beth
sydd ar goll o’r arlwy gyfredol: dychan. Roedd
y rhaglen hon yn lawn dop o ddynwarediadau dychanol
gwych - gan ddychanu pob dim o’r dosbarth canol
Cymreig i aelodau’r to iau - gan brofi fod gan
y Cymry allu i chwerthin am ben eu habswrdiaeth nhw’u
hunain.
Hefyd
ar y safle we yr oedd ‘Pobol y Chyff’ sef
sioe gomedi’r ddau Frank, sy’n cynnwys yr
un math o hiwmor dychanol, crafog, deallus - gyda rhai
o ffigyrau amlwg Cymru yn barod iawn i ymuno yn yr hwyl,
ac i beidio â chymryd eu hunain ormod o ddifrif.
Ac
er mor wych yw’r ffaith fod modd canfod y clasuron
hyn bellach ar y we – onid yw hi’n argyfwng
arnom os yw dychan bellach yn rhywbeth sy’n perthyn
i’r archif?
28/02/09
Dewr
ac uniongyrchol oedd gogwydd y Byd ar Bedwar yr wythnos
hon – wrth daclo pwnc anodd a phoenus. Er ein
bod yn ymwybodol, yn gynyddol, o’r plant a’r
babanod sydd yn cael eu lladd yn eu cartrefi eu hunain–
pur anaml yr ydym ni’n clywed am hanesion torcalonnus
y rheiny sydd yn cael eu niweidio’n ddifrifol
yn y cartref, a’u dedfrydu i fywyd o anabledd
corfforol a meddyliol. Yn yr achosion hynny, fel y dangoswyd
yn glir gan y rhaglen hon, mae’r gosb yn gallu
bod yn un llawer llymach i’r teulu – ond
nid felly i’r troseddwr.
Achos
trist Shauna a ddaeth a’r mater hwn i’r
amlwg – merch a gafodd ei niweidio gan bartner
ei mam pan yn faban, ac a fu’n dioddef am flynyddoedd
cyn marw o ganlyniad i’w hanafiadau, yn 7 mlwydd
oed. Dim ond blwyddyn ychwanegol o garchar a gafodd
ei hymosodwr, ac roedd hi’n angenrheidiol i bwysleisio
mor annelwig yw’r gyfraith wrth ddelio ag achosion
fel hyn.
Gellid
bod wedi ehangu’r drafodaeth ymhellach eto o fewn
y rhaglen hon. Er bod cyfraniad rhieni maeth Shauna
yn cyfoethogi’r cynnwys, roedd yr orfodaeth i
chwilio am gyfranwyr eraill, ac i fod yn ‘hafal’
wrth gyflwyno’r dystiolaeth yn golygu mai herciog
ar adegau oedd llif y rhaglen, ac roedd rhywun yn ymwybodol
o nifer o leisiau newyddiadurol tu ôl i’r
camera, a oedd yn rhwystro undod y cynhyrchiad o bryd
i’w gilydd.
Ond
wedi dweud hynny, roedd yma fater pwysig a oedd yn haeddu
gweld golau dydd yn y modd amrwd hwn – er mwyn
i’r stori ein cyffwrdd, ein cythruddo –
a rhoi llais pendant i’r dioddefwyr tawel yn ein
mysg.
21/02/09
Anifeiliaid
a dynion gwyllt sydd gen i dan sylw yr wythnos hon –
yn gymysgwch rhyfedd o fleiddiaid, gwartheg a Dai Jones.
Y Bleiddiaid oedd ffocws y gyfres ‘O’r Galon’,
wrth i gwmni Fflic ddilyn hynt a helynt criw o feicars
digon brawychus-yr-olwg o Ddyffryn Nantlle. Cafwyd agoriad
dramatig, ac roedd hi’n anodd rhagweld ar y dechrau
pa lwybr yn union y byddai’r naratif yn ei ddilyn.
Ond
nid siwrne seithug oedd hi o bell ffordd – gan
fod ‘na glyfrwch a chynildeb arbennig i’r
rhaglen hon wrth iddi ganfod ei thrywydd distaw ei hun;
gan ddatgelu cryn dipyn heb orfod dweud gormod. Buan
iawn y datgelwyd mor addfwyn oedd y dynion hyn go iawn
– boed hynny wrth weld eu cyfarfodydd cwrtais
yn y “tyˆ clwb” cudd, neu wrth fwrw
golwg o hirbell ar eu perthnasau gyda’r teulu
– ac roedd yr hyn nas dywedwyd – wrth awgrymu
y llwybrau a droediodd y beicars hyn cyn eu dyfodiad
i’r clwb – yn rhoi islais digon tywyll a
thrasig i’r cyfanwaith. Roedd y gwaith camera
hefyd yn arbennig o dda, a’r manion gweledol yn
rhoi haen arall o ystyr i ni fel cynulleidfa. A dwi’n
siwr fod rhai o’r straeon unigol hynny yn dal
i droi yn nychymyg sawl un ohonom.
Tipyn
o newid byd wedyn oedd gweld Dai Jones yn hwylio dros
y don at Enlli ar gyfer rhifyn arbennig o Cefn Gwlad,
yng nghwmni Gareth Roberts a’i deulu. Dim ond
un llwybr sydd yn y fan hon, a chafwyd cipolwg hyfryd
iawn o’r ynys a’i hanifeiliad, a chyfle
i ddianc at ffordd symlach o fyw, ymhell, bell o’r
ffordd fawr a’i chymhlethdodau.
14/02/09
Ar
drothwy Pencampwriaeth y Chwe Gwlad, mae S4C wrthi yn
gwneud yr hyn maen nhw’n ei wneud orau –
sef hybu rygbi o fore gwyn tan nos. Nid ‘mod i’n
cwyno chwaith. Dwi bellach yn ffan o’r bêl-hirgron
a’i hanturiaethau, ac yn edrych ymlaen at weiddi’n
groch wrth wylio’r gêm gyntaf bnawn fory.
Ond
rhaglen ‘Shane’ sy’n dwyn fy sylw
yr wythnos hon, sef dogfen gynhwysfawr, difyr-ei-gwead,
yn olrhain hanes y ‘dewin bach o’r Aman’
a gafodd flwyddyn anhygoel y llynedd. Er ei fod wedi
hawlio sawl teitl yn ddiweddar, gan gynnwys ‘Chwarewr
Gorau’r Byd’, nid gwenieithu na gor-ganmol
oedd bwriad y ddogfen hon, ond rhoi darlun clir i’r
gynulleidfa o’r diwylliant a’r gwreiddiau
a fagodd y seren hynod yma. Cafwyd dadansoddiad, er
enghraifft, o’i gefndir chwaraeon pan yn fachgen
ifanc, gan ganolbwyntio ar ei ddoniau athletig a fu’n
rhan mor allweddol o’i grefft, gan ein hatgoffa
hefyd mai chwarae yn yr ail dîm rygbi y gwnaeth
Williams pan yn ddisgybl. Yn ogystal â hyn, cafwyd
cipolwg ar adegau tywyll ei yrfa, pan yr awgrymodd ambell
un ei fod yn rhy ‘fach’ i lwyddo yn y gamp,
gan beri iddo gymryd saib, ac ail-feddwl ei yrfa.
Stori
ysbrydoledig, felly, o un a frwydrodd yn ôl o’r
cyrion gyda phendantrwydd a disgleirdeb, sy’n
sicr o gyfathrebu’n wych â’r gynulledifa.
Roedd hi hefyd yn bwysig cael mewnbwn y sylwebyddion,
a hynny er mwyn pwysleisio celfyddyd pur ei berfformiadau,
gan beri i ni weld sawl golygfa o’r newydd.
Pan
fydda i’n gwylio’r dewin bach yn rhedeg
nerth ei draed ar ddydd Sul, felly, fe fyddai’n
sicr o weiddi’n uwch eto…
07/02/09
Mae
gwylio’r gyfres newydd o Teulu braidd fel gwylio
Con Passionate ar deledu du a gwyn. Mae’n cynnwys
nifer o’r un actorion, sy’n adweithio mewn
ffyrdd tebyg i’w gilydd ar y sgrin, ond mae ‘na
rhyw gynhesrwydd ar goll, sy’n gwneud y profiad
o wylio yn un digon digynnwrf.
Mae’r
sgript yn dueddol o fod yn gymysgedd bisâr o ieithweddau
gwahanol - naill ai yn llond ceg o fratiaith od neu
yn stribed hir o ystrydebau hen ffasiwn. Mae’r
cymeriadau hefyd yn mynnu dweud enwau ei gilydd bob
yn ail frawddeg - gydag enw ‘Hywel’ yn adleisio
fel atalnod llawn mewn sawl golygfa. Ac yn hytrach na
thorri’r golygfeydd yn eu blas ry’n ni’n
aml yn gorfod dioddef diweddglo gwan y drysau caeedig,
gan golli cyfle i adeiladu tensiwn.
Ond mae yma dynerwch hyfryd, hefyd. Mae’r berthynas
rhwng Eirlys a Dr John yn cael cyfle i flaguro’n
raddol – gyda’r sgwennu yn dreiddgar fan
hyn, ac yn llawn haenau. Mae ‘na hefyd berfformiadau
cyhyrog gan Rhian Jones a Beth Robert, sy’n llwyddo
i chwistrellu egni i grombil sawl golygfa a fyddai’n
ddigon tila fel arall.
Ond
chwa o aer oer sy’n fy nharo pan awn i ymweld
â Rich a Margaret ym Mryn Celyn - ac mae’n
drueni fod yn rhaid i actorion safonol gael eu cyfyngu
o fewn y dimensiynau du a gwyn hyn. Hyd y gwelaf i,
y cyfan mae’r Morgans yn ei wneud yw troi mewn
cylch ailadroddus o fwyta cacennau, yfed te, a siarsio’i
gilydd i gael gair gyda’r hwn-llall-ag-arall.
Ond dyna ni, maen nhw’n dweud yn aml y cewch chi
ddewis eich ffrindiau, ond nid eich teulu…
31/01/09
Cefais
fy nghyffwrdd i’r byw gan un rhaglen ddogfen yr
wythnos hon, sef rhifyn arbennig o’r gyfres ‘O’r
Galon’ yn olrhain hanes brwydr Jim Ostler â
chanser. Yr hyn oedd yn hynod am y rhaglen oedd bod
modd ymdrin â themau mor dywyll ac anodd mewn
ffordd mor oleuedig a phositif, ac roedd hi’n
amlwg o’r dechrau fod hynny’n gydnaws â
gweledigaeth Jim ei hun.
Ei
ferch, Nora, fu’n gyfrifol am lywio’r ddogfen,
ac roedd ei gonestrwydd a’i dewrder wrth lunio’r
portread teuluol yn drawiadol dros ben. Nid yn unig
roedd y ddogfen yn rhoi cipolwg agos-atom o’r
sefyllfa ar ei orau ac ar ei waethaf; ond roedd hefyd
wedi ei lunio mewn ffordd a oedd yn annog y gwyliwr
i fod yn rhan o’r profiadau, yn hytrach nag yn
dyst oer ar y cyrion. Roedd y cyfarwyddo hefyd yn arbennig
o sensitif; gan ychwanegu haenau gweledol deallus a
oedd yn dehongli sawl golygfa mewn ffyrdd annisgwyl
a chynnil, ac hefyd gan barchu preifatrwydd y teulu
pan fyddai angen gwneud hynny. Ac er mor emosiynol oedd
y cynnwys ar adegau, roedd cynhesrwydd a hynawsedd Jim
yn codi’r ysbryd ac yn gwneud i ni ail-feddwl
y triniaethau yr y’n ni mor barod i’w cymryd
yn ganiataol.
Yn
anad dim, portread o un teulu egwyddorol, agos ac agored
a gafwyd yma, ac roedd ‘na rhywbeth mor deimladwy
am grynhoi’r cyfan trwy ganolbwyntio ar y cariad
oesol a fydd yn parhau rhwng Jim a’i deulu. Fe
fydd y ddogfen bwysig hon yn gofnod o ddyn rhyfeddol
ac unigryw – ac fe fydd cryfder ei gymeriad yn
parhau i adleisio’n y cof.
24/01/09
A
minnau wedi disgwyl noson o ail-ddarllediadau, ces fy
siomi ar yr ochr orau i weld dwy rhaglen safonol ar
y sgrin nos Wener. Roedd y naill – Tudur Owen
o’r Doc – yn newydd sbon, a’r llall,
Nodyn, yn llawn o gerddoriaeth nad oedd yn or-gyfarwydd
i’r glust. Braf, felly, oedd gwylio’r rhain
gefn wrth gefn heb deimlo ‘mod i’n gwylio
rhywbeth eildwym o bopty’r Nadolig.
Yn
‘O’r Doc’, cafodd Tudur Owen y cyfle
i fod yn ef ei hun o’r diwedd – ei wobr
fawr, mae’n siwr, am flwyddyn a mwy o wisgo sodlau
uchel a cholur trwm. Ac er fod ‘na ambell i foment
chwithig, roedd y cynnwys ar y cyfan yn ysgafn-heb-fod-yn-boenus,
gyda’r gwesteion, Gwenllian Jones a Rhys ap Hywel,
yn deall naws y rhaglen i’r dim. Trueni, felly,
am y diffyg naws yn y stiwdio, ac roedd ‘na sawl
bwlch amlwg a oedd yn awchu am fand byw i danio’r
awyrgylch.
A
dyma gryfder Nodyn, wrth gwrs, sef cyflwyno perfformiadau
byw o safon mewn amryw o leoliadau ar draws Cymru. Mae’r
rhaglen hon bellach yn ennill ei thir fel un o brif
raglenni cerddorol Cymru, ac mae hi’n profi bod
modd i raglen gerddorol gael gweledigaeth eangfrydig,
gwmpasog. Georgia Ruth Williams oedd seren y sioe arbennig
hon, a braf oedd gweld dau fand mor wahanol â’i
gilydd a Radio Lux a’r Moniars yn cael eu cynnwys
o fewn yr un rhaglen.
Yr
unig wir siom a gafwyd oedd fy mod wedi fy hudo gymaint
gan nos Wener ‘newydd’ S4C nes i mi aros
mewn nos Sadwrn hefyd, dim ond i ddarganfod fod yr un
rhaglenni ymlaen eto…
17/01/09
Yr
wythnos hon darlledwyd cyfres newydd sbon yn bwrw golwg
ar hynodrwydd pensaernïol ‘Y Dref Gymreig.’
Dwi’n defnyddio’r term ‘newydd sbon’
gyda pheth amheuaeth fan hyn, wrth gwrs, gan ein bod
ni gyd yn gwybod mai’r Tyˆ Cymreig sydd yma
o hyd yn y bôn. Lle fydd ‘na Dyˆ Cymreig,
fe fydd ‘na Dref Gymreig, a thra fydd ‘na
Dref Gymreig, fe fydd ‘na gyfle am gyfresi Cymreig
diddiwedd.
Ond
wedi dweud hynny, mae’r cyfresi hyn yn fodern-o-Gymreig
wrth ymdrin â’u cynnwys, ac ry’ch
chi’n hyderus eich bod chi mewn dwylo diogel,
gyda gwaith camera arbennig Stephen Kingston bob amser
yn gwneud i chi gnoi cil ar y dehongliad gweledol.
Ond
er mor ddiddorol oedd y rhifyn yma o Aberteifi, gresyn
nad oedd modd treulio mwy o amser yn y dref ei hun,
yn enwedig gan mai dyma honedig-ffocws y rhaglen. Fel
Cardi, ro’n i ar dân eisiau gweld mwy o’m
hoff lefydd yn cael eu dadansoddi’n fanylach;
ac roedd y ffaith ein bod ni’n neidio’n
sydyn i dai ar gyrion y dref yn tarfu ar gysondeb y
rhaglen rhyw fymryn.
Ond
braf oedd cael gosod nifer o’m hatgofion o’r
dre mewn cyd-destun ychydig yn fwy diwylliedig. Fy mhrif
atgof o Aberteifi yw syrthio i lawr grisiau’r
bar gwin ar y gornel, ac roedd hi’n agoriad llygad
i gael gwybod fod y briciau ‘na ro’n i’n
ceisio cydio ynddyn nhw wrth faglu yn dod o ffatri friciau
enwog Aberteifi, sy’n dyddio nôl i chwarter
olaf y 19eg ganrif. A rhywsut dwi’n tybio y byddai’r
ffaith honno yn un llawer mwy cynhyrchiol i’w
hadrodd wrth basio heibio...
10/01/09
Beryl,
Cheryl a Meryl. Dyma’r hyn oedd gan S4C i’w
gynnig i ni ar ddiwrnod cynta’r flwyddyn; sef
rhyw fath o fersiwn trawsrywiol o Ibiza, Ibiza, gyda
Tudur Owen, Iwan John a Rolant Prys yn gwasgu’u
penolau gwrywaidd i sgertiau patrymog hyll a chlip-clopian
eu ffordd tua’r machlud. Taflwyd perfformiad pantomeimaidd
gan Johnny Tudor mewn i’r pair hefyd, ac yna ychwanegwyd
gwên gan Geraint Todd, gwg wrth Catherine Ayers,
ac fe’i galwyd yn ffilm. O ryw fath.
Ond
nid drwg mo’r cynhwysion hyn oll. Roedd y cysyniad
cwbl hurt yn atgoffa rywun ar adegau o The League of
Gentlemen, gyda’r tri prif actor yn ymdoddi gyda’r
fath argyhoeddiad i’w creadigaethau comig nes
anodd credu nad menywod canol oed go iawn oedden nhw.
Yn ddi-os, dyma dri actor comig penigamp, sy’n
gwybod yn iawn sut i amseru eu hystumiau a’u hebychiadau,
ac sy’n taflu pob dim i mewn i’w perfformiadau.
Y brif broblem oedd nad oedd gan y cynhyrchwyr y weledigaeth
i fynd yn gwbl dros ben llestri gyda’r cynnwys
(fel, efallai, y byddai’r League of Gentlemen
wedi’i wneud), gyda’r ychwanegiadau realaidd
yn gwneud y ffilm yn rhy gyffredin o lawer. Mewn ffordd,
roedd angen mwy o drawswisgo dwl, ac angen i bob un
cymeriad fod yn grotésg; yn hytrach nac yn ddeniadol
ac yn ‘real’, ac fe fyddai hynny wedi cryfhau
effeithiolrwydd y naratif yn ddiamau.
Ond
wedyn, mae’n siwr y gwnaed y penderfyniad i aros
o fewn y terfynau diogel hyn er mwyn plesio canran uwch
o’r gynulleidfa, sy’n nodweddu ein gwendid
fel Cymry – wrth chwarae’n saff, ry’n
ni’n cwympo rhwng dwy stol. Yng ngeiriau Beryl,
Cheryl a Meryl: what are we like?
03/01/09
|
